Om Gods Sacramenten vruchtbaar te kunnen ontvangen is allereerst voldoende kennis van de Catechismus noodzakelijk als basis om de juiste toestand van de eigen ziel te onderzoeken en te laten herstellen. Op deze wijze kan de genade van God het meest vruchtbaar zijn bij het ontvangen van de Sacramenten.
Bij het doen van gewetensonderzoek is het volgende onontbeerlijk. Een paar teksten uit de Bijbel duiden dit helder, scherp en nauwkeurig aan:
1. Johannes 14, 15. 23-24: ’15 Als gij Mij liefhebt, zult ge mijn geboden onderhouden‘. 23 Jezus gaf hem ten antwoord: “Als iemand Mij liefheeft, zal hij mijn woord onderhouden, mijn Vader zal hem liefhebben en Wij zullen tot hem komen en verblijf bij hem nemen. 24 Wie Mij niet liefheeft, onderhoudt mijn woorden niet; het woord dat gij hoort, is niet van Mij, maar van de Vader die Mij gezonden heeft.
2. Johannes 15, 7-11: ‘7 Als gij in Mij blijft en mijn woorden in u blijven, vraagt dan wat gij wilt en gij zult het krijgen. 8 Hierdoor wordt mijn Vader verheerlijkt, dat gij rijke vruchten draagt; zo zult gij mijn leerlingen zijn. 9 Zoals de Vader Mij heeft liefgehad, zo heb ook Ik u liefgehad. Blijft in mijn liefde. 10 Als gij mijn geboden onderhoudt, zult gij in mijn liefde blijven, gelijk Ik, die de geboden van mijn Vader heb onderhouden, in zijn liefde blijf. 11 Dit zeg Ik u, opdat mijn vreugde in u moge zijn en uw vreugde volkomen moge worden’.
3. Mattheüs 5, 23-26: ’23 Als gij uw gave komt brengen naar het altaar en daar schiet u te binnen dat uw broeder iets tegen u heeft, 24 laat dan uw gave voor het altaar achter, ga u eerst met uw broeder verzoenen en kom dan terug om uw gave aan te bieden. 25 Haast u het eens te worden met uw tegenpartij, zolang ge nog met hem onderweg zijt; anders zou uw tegenpartij u wel eens aan de rechter kunnen overleveren, en de rechter u aan de gerechtsdienaar, en zoudt gij in de gevangenis worden geworpen. 26 Voorwaar, Ik zeg u: Ge zult daar niet uitkomen, voordat ge tot de laatste penning hebt betaald’.
4. Lucas 10, 25-28: ’25 Daar trad een wetgeleerde naar voren om Hem op de proef te stellen. Hij zei: ‘Meester, wat moet ik doen om het eeuwig leven te verwerven?’ 26 Hij sprak tot hem: ‘Wat staat er geschreven in de Wet? Wat leest ge daar?’ 27 Hij gaf ten antwoord: ‘Gij zult de Heer uw God beminnen met geheel uw hart en geheel uw ziel, met al uw krachten en geheel uw verstand; en uw naaste gelijk uzelf.’ 28 Jezus zei: ‘Uw antwoord is juist, doe dat en ge zult leven.’
5. Mattheüs 19, 16-19: ’16 Eens kwam iemand naar Hem toe om te vragen: “Meester, wat voor goed moet ik doen om het eeuwige leven te verwerven?” 17 Hij zeide hem: “Waarom wilt ge van Mij weten wat goed is? Een slechts is er goed. Als gij het Leven wilt binnengaan, onderhoud dan de geboden.” 18 “Welke?” vroeg hij. Jezus antwoordde: “De bekende: Gij zult niet doden, gij zult geen echtbreuk plegen, gij zult niet stelen, gij zult niet vals getuigen, 19 eer uw vader en uw moeder en gij zult uw naaste beminnen als uzelf.”
Gods Geboden zijn dus de maatstaf en niet de eigen beoordeling of gevoelens over een bepaalde handeling of het verzuim daarvan. De maatstaf van God is hierbij bepalend en niet het beginsel ‘volgens mij is dit geen zonde’. Het is daarom noodzakelijk om Gods geboden te kennen en zich hiernaar te richten. Men dient tevens een goede kennis te bezitten van het onderscheid tussen dagelijkse zonden en zware zonden. Zware zonden worden ook wel doodzonden genoemd waarover men niet alleen oprecht berouw moet hebben, maar die beleden moeten worden middels het sacrament van de Biecht. Na de absolutie, het ontslaan van deze zonden door Jezus via de priester, stelt de ziel zich weer in staat van genade. Dit is een voorwaarde om de Heilige Communie waardig te ontvangen.
Helder is ook de aanwijzing van Christus dat indien men zich bewust is van een zonde of tekortkoming tegenover de naaste en dus ook tegenover God, men zich eerst zich met die naaste moet verzoenen en dan pas terug naar het altaar te komen. Bij twijfel of er in zo’n situatie sprake is van een dagelijkse of zware zonde is het raadzaam om de priester hierover om advies te vragen.
Hieronder bieden we enige klassieke en traditionele voorbeelden van gewetensonderzoek naar gesteltenis, leeftijd en taal. Zij zijn allemaal gegrondvest in Gods Geboden en de geloofsleer van de Catechismus van de Katholieke Kerk. Ze weerspiegelen de objectieve waarheid van God, de juiste maatstaf om zich met Hem te verzoenen. Allereerst vijf punten om zich passend voor te bereiden:
1. Vijf punten om een goede biecht voor te bereiden (volgens Sint Ignatius van Loyola’s Geestelijke Oefeningen)
2. Gewetensonderzoek voor volwassenen
3. Gewetensonderzoek voor jongeren of jong volwassenen
4. Examination of conscience for adults (English)
5. Examen de conscience (Français)
6. Exame de consciência para adultos (Portugues)
7. Exámen de conciencia para adultos (Castellano)
8. Esame di coscienza (Italiano) ; versione breve.
9. Beichtspiegel für Erwachsene (Deutsch)
Andere versies kan men bij voorbeeld hier vinden.
